Η Τήνος και η πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας στο νεοελληνικό θέατρο.

Το νησί μας, μέσα στη μακραίωνη Ιστορία του, έχει συνδέσει το όνομά του με σημαντικές στιγμές, λιγότερο ή περισσότερο γνωστές. Όλοι γνωρίζουν, λόγου χάρη, για την Τηνιακή τριήρη που αυτομόλησε από τον Περσικό στόλο και ενώθηκε με τον Ελληνικό λίγο πριν τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, για να καταστεί προάγγελος της μεγάλης νίκης (Ηρόδοτος, βιβλίο Η΄, κεφ. 82-83).

Πόσοι, όμως, γνωρίζουν ότι στην Τήνο έγινε η πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας σε ελεύθερο ελληνικό έδαφος;

Σύμφωνα με τον διαπρεπή θεατρολόγο Δημήτρη Σπάθη, «στις αρχές του 1822, στην Τήνο, ερασιτέχνες έπαιξαν το "Φιλοκτήτη" του Σοφοκλή σε νεοελληνική απόδοση (ίσως τη διασκευή του Νικολάου Πίκκολου)»[1].

Ο Σπάθης πιθανολογεί πως πρόκειται για παράσταση της διασκευής του «Φιλοκτήτη» από τον λόγιο Νικόλαο Σάββα Πίκκολο (1792, Τύρνοβο Βουλγαρίας-1865, Παρίσι), ο οποίος δραστηριοποιήθηκε μαζί με σημαντικές προσωπικότητες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες λίγο πριν την Επανάσταση του 1821. Το 1818 βρίσκει το νεαρό Πίκκολο εγκατεστημένο στην Οδησσό.

Με την επαναστατική φλόγα να έχει ήδη αρχίσει να θεριεύει μέσα στις ψυχές των Ελλήνων της Μολδοβλαχίας, ο Πίκκολος εκδίδει μια παράφραση της τραγωδίας του Σοφοκλή σε απλή –για την εποχή του– γλώσσα, η οποία ανεβαίνει στο ελληνικό θέατρο της πόλης στις 16 Φεβρουαρίου 1818, «υπό τας ενθουσιώδεις επευφημίας του κοινού, ως βεβαιοί ο σύγχρονος Ιακωβάκης Ρίζος ο Νερουλός»[2].

Σύμφωνα με το Σπάθη[3], η διανομή της παράστασης εκείνης είχε ως εξής: Φιλοκτήτης ο Γεώργιος Αβραμιώτης, Νεοπτόλεμος ο Ιωάννης Ξένος, Οδυσσέας ο Ιωάννης Μαμούνης και, Ηρακλής ο Ιωάννης Μπαπαγιώτης. Ένα χρόνο μετά την έναρξη της Επανάστασης, ο «Φιλοκτήτης» ανεβαίνει στην Τήνο από ερασιτέχνες, των οποίων τα ονόματα παραμένουν, δυστυχώς, άγνωστα.

Η Τήνος, όπως και άλλα ελληνικά νησιά των Κυκλάδων αλλά του Ιονίου Πελάγους, έχοντας την τύχη να βρίσκονται μακριά από τα κέντρα των πολεμικών επιχειρήσεων, πρωτοστατούν στο ανέβασμα παραστάσεων προκειμένου να ενθαρρύνουν το φρόνημα των επαναστατημένων Ελλήνων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1825 ανεβαίνει και πάλι στην Τήνο[4] η τραγωδία «Μάρκος Μπότσαρης», η πρώτη που ζωντανεύει μια ηρωική μορφή του Αγώνα.

Πέτρος Βραχιώτης

[1] Σπάθης, Δημήτρης. Το Νεοελληνικό Θέατρο. Ανάτυπο από την έκδοση «Ελλάδα-Ιστορία και Πολιτισμός», τόμ. Ι΄, [Αθήνα: εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία], 1983, σ. 49

[2] Πασχάλης, Δ. Π. Πίκκολος, Νικόλαος Σάββα. Στην «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια», τόμ. Κ΄, Αθήναι: Πυρσός, [1932], σ. 199

[3] Σπάθης, Δημήτρης. Ο Φιλοκτήτης του Σοφοκλή διασκευασμένος από τον Ν. Πίκκολο: η πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας στο νεοελληνικό θέατρο. Στο περιοδικό «Ερανιστής», τ. 15, 1978-1979. Το άρθρο περιλαμβάνεται και στον τόμο Ο Διαφωτισμός και το Νεοελληνικό Θέατρο: επτά μελέτες. Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 1986, σ.σ. 145-198.

[4] Σπάθης, Δημήτρης. Το Νεοελληνικό Θέατρο. Ανάτυπο από την έκδοση «Ελλάδα-Ιστορία και Πολιτισμός», τόμ. Ι΄, [Αθήνα: εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία], 1983, σ. 49


Το κείμενο αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του συγγραφέα. Για περισσότερες πληροφορίες και παραχώρηση, επικοινωνήστε με τον συγγραφέα στο email  pvrach@yahoo.gr .